«O ansiado retorno de Luís Vaz de Torres»

Grial revista de galega de cultura 210No último número da Grial – Revista Galega de Cultura – 2010 (cfr. índice em PDF) tive a honra de publicar um artigo (“O ansiado retorno de Luís Vaz de Torres”) sobre a minha descoberta pessoal em volta de mais um dos factos históricos que permanecem ocultos na História da Galiza a causa do manto obscurantista da historiografia espanhola, quando não da portuguesa. Trata-se do périplo de Luís Vaz de Torres, um marinho que possivelmente tenha descoberto a Austrália e que a cineasta dos antípodas Frances Calvert nos quer ressaltar com o projeto de fazer um documentário para assombrar o mundo. Como nós não podíamos deixar de atender a proposta, eis o relato do encontro em Ferrol em 2015:

«Para algúns de nós nada pode haber mais interesante que atopar un novo episodio da Historia do país que, como acontece en tantas ocasións, permanece esquecido ou insuficientemente atendido polo sempre excesivo centralismo da academia española, consecuencia da habitual política cultural do Estado. Hai ocasións, demasiadas creo eu, en que, ao cuestionarme o discurso oficial da historiografía española que transcende a escolas e institutos, teño pensado: “Castela naceu das premeditadas ruínas da Galiza”. É triste que para que un país naza sexa necesario arruinar o pasado de outro e até impedir que respire. E o feito por veces é tan evidente que, se ben o profesor Claudio Sánchez Albornoz cualificou España de “enigma histórico”, ben poderíamos dicir que a Galiza constitúe, polo seu aínda oculto pasado, o auténtico enigma de España. […] Ler mais

Share

“A ollada do señor Manuel” (Grial 209)

Manuel Molares por Nifunifa 1

Manuel Molares por Nifunifa (2016)

«Os cen anos de Manuel Molares pesan no meu cerebro como un concepto imposible de asumir. Por fóra co seu abrigo incólume, a súa gravata no punto e o seu aquelado chapeu; por dentro unha guerra enteira que non cesa, con marchas baixo o fogo inimigo, a primeira liña ás ordes do inimigo, a posguerra acosado polo inimigo, sometido ás ultraxes do inimigo, tolerando os privilexios do inimigo, calando ante as mentiras do inimigo, sufrindo as leis e as ilegalidades do inimigo… E face a isto, un corazón heroico que nunca deixou de encomendarse a Deus e nin de traballar polos homes. […] Ler mais

Share

Teoría das ruínas, adiantamento editorial

AlfredoFerreiro_Grial204

Foto: Táti Mancebo

No número 204 da Grial – Revista galega de cultura publica-se um avanço do que será o meu próximo livro de poemas, a sair na chancela Edicións Positivas de novo com ilustrações de Alberto Esperante. Estes são alguns dos poemas:

Un poema é unha ruína
construída no futuro.
Un pasado que alguén desexa
albergado en corpo de poema.
Un corpo para a alma perscrutar
a verdade entre as pedras.
A verdade que se esculpe
en pedra de poema.
E se a Venus de Milo naceu así,
como a ruína que coñecemos,
para que a interpretación do invisíbel
converta en arte un fragmento?

AlfredoFerreiro_poemasGrial204

Grial 204

*

AS RATAS
As ratas que comen o fígado deste prometeu
nada teñen a ver coas tripas dun mito.
Elas son así, comelloas, as ratas.
Viven á sombra da aguia imperial
que ten xustificado o seu labor
como sol negro dun grave destino.
Porque as ratas do caos son as fallas
que o deus preguizoso das cousas pequenas
deixou sen ordenar.
Son escuros animais que roen
a madeira en que tallamos a consciencia,
perciben as fendas da soidade,
entran polos buratos da confianza
e envenenan os pozos do amor.
Bichos cun corazón sen sangue,
aliméntanse da carne
de homes encadeados.

*

RECONSTRUCIÓN
Camiña a alma cos pés nus
e o corpo é só un caxato
que a axuda a viaxar.
Elevamos a vista e os paxaros
anuncian un vago destino
nunha misteriosa dirección.
Non é preciso disecar
brutalmente un animal,
nin pór o fillo nun altar
e alzar na man un coitelo
agardando un signo divino.
O noso destino é o Misterio
e a el nos debemos consagrar
iluminados sempre pola luz
dun fósforo oculto á razón.
Camiñamos e non sabemos
onde o carreiro nos levará.
Cremos isto ou aquilo
e pouco ou nada sabemos
do que acharemos no solpor.
Se cadra veremos a Atlántida
ou liberaremos os reféns
que retemos na caves
dun castelo asolagado
por unha antiga dor.
Somos seres nacidos
nas ruínas do mundo,
e pedras que se labran
para a súa reconstrución.

Share

Unha heroína por descubrir

Resulta difícil, despois do enorme gozo que a súa lectura produce, clasificar Verde oliva. É sen dúbida unha novela histórica, ben situada no marco dos acontecementos da revolución cubana; é tamén unha intensa novela de espías, onde se nos mostran os pormenores das actividades que os revolucionarios desenvolveron nas urbes contra o poder de Batista, así como as súas manobras de ocultamento; é a autobiografía dunha muller que participou na súa adolescencia en accións que en varias ocasións estiveron a punto de custarlle a vida. Porén, a carón dos datos exactos e singulares de quen viviu con intensidade un dos maiores acontecementos políticos de Occidente, subxace na obra unha humanidade que, habilmente temperada por Xavier Alcalá, cataliza no relato a profundidade emocional da verdadeira literatura.
Mariana pertence á burguesía media-alta da Habana. Detesta os abusos do poder autoritario de Baptista e decide apoiar na cidade o proceso revolucionario mediante a transmisión de información secreta e a recadación de fondos para o confronto militar. Era unha fina flor que gozaba de estudar inglés e acudir ás festas con elegantes vestidos e zapatos altos, mais axiña se revelarán a súa valentía e un compromiso invulnerábel co pobo que a acolleu. Unha vez estes valores florecen no relato, estamos ante o testemuño dunha auténtica heroína inmersa nun ambiente prebélico de densa e perigosa espionaxe urbana.
Como acontece tantas veces na novela negra, o cerco vaise estreitando ao redor de Mariana e por isto debe abandonar o seu traballo e botarse ao camiño, na procura do contacto co exército revolucionario que da Sierra Maestra está a piques de caer sobre as chairas e as cidades. Así devén un duro periplo por estradas secundarias, entre as sombras cómplices das facendas e os ruídos delatores dos cans, sempre a temer un control do exército e a rogar a axuda de paisanos con vontade de colaborar coa revolución. Chega finalmente á serra, mais alí o esforzo non dá o froito desexado. Para Mariana a vida, reducida aos mínimos de dignidade e alimento, é un animal que repta buscando algunha protección. Entón prodúcese unha nova viraxe do destino, e a espía habaneira convértese en moeda de cambio nunha complicada trama político-militar. […] Ler mais

Share

As cinzas sonoras de Manuel Forcadela

Música de cinza semella ofrecernos o libreto da ópera da vida, aquela que interpretamos como substancia principal do destino. A música que consome a carne até a consecución da cinza, que representa o vivido, e na que dalgún modo repousan aquelas melodías da festa que chegou a termo, para só a lembranza ficar no arquivo de pulsións do corazón.

Na liña da sensibilidade decadentista, no poemario de Forcadela vibran notas cargadas de nostalxia e pesimismo (“autocares […] cargados coa agonía da esperanza”, páx. 58) que, no contexto do monumento á “música da vida” (páx. 92) en que o libro se erixe, alberga impactantes reflexións a modo de preámbulos poéticos sobre temas como o erotismo, o tempo e mesmo unha esparexida microteorización sobre a ficción, o simbólico, a acción, a descrición, o proceso de escrita… sen esquecer traer a colación oportunos nomes de autores galegos e extranxeiros: Bataille, Cervantes, Breton, Avilés, Sara Jess, Borges, Curros, Eduardo Moreiras, Derrida, Blake, Luz Pozo, Luísa Villalta… Ao tempo, todos estes asuntos semellan convivir organicamente cunha tripla nerviación temática que resalta ao longo do poemario. Trátase da relación e confronto entre os conceptos de poema, canción e fotografía, sen dúbida actividades creativas en que o poeta ten concretizado habitualmente as necesidades artísticas.

[…] Ler mais

Share

<em>A melancolía dos corpos</em>, de Xulio L. Valcárcel

Somos o que recordamos

Capa do libro A melancolía dos corpos, de Xulio L. ValcárcelPorque “somos o que recordamos” (p. 34) vivimos para ser. As experiencias rememoradas defínennos no inquérito permanente de perguntármonos quen somos. A nosa fórmula persoal é a cartografía do camiño andado, que através do filtro da memoria recuperamos e facemos presente imperfectamente. Si, os arquivos gardados son recuperados, inevitabelmente, de modo incompleto. Porén, os corpos son o único vestido con que nos proveron para viaxar e nel cada marca, cada cicatriz, cada ruga é testemuño daquilo que foi abandonado. Porque a vida é un percurso en que unha vida se deixa atrás.
Así o pulso sensíbel de Xulio Valcárcel deseña para nós unha colección de estampas en que a visión das raparigas, dos vellos, da amante ou da nai nos ofrece como desde un panóptico unha reflexión sobre amor nacido e a eternidade do amor. Son os poemas unha sorte de fotografías perfumadas das que non lembramos quen eran todo os que alí figuran, e nós impotentes para revivir o pasado en toda a plenitude experimentamos a melancolía dos tempos idos. Aquilo que foi real agora é un mundo de “criaturas ensoñadas” que “deitan un perfume discreto” (p. 32). Deste modo a melancolía é o verniz que dá brillo ás valiosas ruínas do vivido, alfaias que evocan a intensidade dun sentimento puro que perdura na memoria e que significa moito alén da súa fragmentariedade. Unha melancolía destilada desde a madurez que fornece unha reflexión sobre a vida como proceso en que a emotividade, algo eminentemente corporal, evolúe para a procura da verdade (“As palabras que son verdade no poema”, p. 9), como cando a pulsión erótica da xuventude é reinterpretada

"Cántaro ou corpo", poema de Xulio L. Valcárcel

“Cántaro ou corpo”, poema de Xulio L. Valcárcel

como enerxía de poder gnóstico (“Cántaro ou corpo / revelación”, p. 17). Así todas as imaxes sentidas e arquivadas na memoria son recreadas literariamente para xerar símbolos existenciais que iluminan a experiencia universal do amor e do tempo, o seu antagónico. É como se o poeta tirase da mochila as vellas pedras apañadas no camiño e as esculpise ante nós como inéditas ruínas. As ruínas dun pasado modeladas de tal modo que significan polo que son e polo que lles falta, suxerindo o inaprensíbel através da súa inevitábel parcialidade. Cada poema unha Venus de Milo repleta de beleza e incógnitas.
A lingua literaria utilizada elude a retórica para mostrar unha visión poética directa en que o sentimental resulte resaltado. O poeta traballa no atelier interior o recordo, e as pedras preciosas que labra son expostas sen vitrina, coa telúrica naturalidade dun “mar que se desalga” (p. 12) perante os nosos ollos e nos permite coñecer da natureza os seus “significados ocultos” (p. 57). Porque a vida sen beleza é desamparo, o poeta fala da vida entregándonos a verdade rescatada do “barro do naufraxio” (p. 61), a verdade que só vencellada á estética é capaz de flotar e xa non se perder no esquecemento para sempre, unida indisolubelmente á “beleza recollida / no tremor dalgún verso” (p. 51). –

Notas:
1. As imaxes corresponden a unha edición especial da Sociedade de Cultura Valle-Inclán, con ilustracións de Laureano Davila Eirín e letra manuscrita do autor.
2. Esta reseña foi publicada no número 179 da Grial – Revista galega de cultura, en setembro de 2008.

A. F.

Share